MUSEO XEOLÓXICO

SALA 1 - A FORMACIÓN XEOLÓXICA DE GALICIA: O sinclinal da Serra do Courel e as rochas do xeoparque.

Análise dos principais acontecementos xeolóxicos que definen o territorio galego tal e como agora o coñecemos. Mediante reconstrucións paleográficas comprenderemos como a tectónica de placas deu lugar á formación e pregamento das rochas de Galicia, incluíndo a famosa dobra deitada de Campodola-Leixazós (Sinclinal da Serra do Courel).

Ademais, esta sala amosa unha completa colección das rochas e minerais máis representativos do xeoparque como exemplo da gran xeodiversidade da contorna, grazas a doazóns voluntarias dos colaboradores do museo. A colección inclúe tanto rocas ígneas, metamórficas e sedimentarias, coma minerais moi escasos que foron obxecto de explotacións mineiras desde a chegada dos romanos.

Nesta sala podemos ver a análise do pregamento de Campodola-Leixazós (sinclinal do Courel), un dos principais acontecementos xeolóxicos que definen o territorio de Galicia tal e como hoxe o coñecemos. Como e cando se formou? Que é un pregamento? Que tipos de pregamentos existen? 

A MELLOR PROBA DUN CHOQUE ENTRE CONTINENTES PERDIDOS. 

Unhas rochas orixinadas no fondo do mar. 

As lousas e cuarcitas que forman o pregamento formáronse a partir de sedimentos mariños depositados durante o Paleozoico inferior, hai entre 570 e 410 millóns de anos, nas placas de Laurasia e Gondwana. 

A longa historia do maxestuoso pregamento de Campodola e Leixazós comezou hai uns 350 millóns de anos. Galicia, tal e como a coñecemos, ainda non existía. De feito, estaba dividida en dúas partes. A metade occidental pertencía ao continente de Laurasia e a oriental ao de Gondwana. Entre elas había un océano. Entón as placas submarinas de ambas as dúas partes comezaron a achegarse ata chocar e emerxer. A mellor e máis espectacular proba daquel choque é o pregamento de Campodola e Leixazós. 

ASÍ SE FORMA UN PREGAMENTO 

O pregamento nace por efecto da presión tectónica (do interior da Terra) sobre as capas externas da codia terrestre, adoptando formas distintas segundo a dureza ou plasticidade relativa de cada unha das capas e segundo a dirección da presión sobre elas. 

TIPOS DE PREGAMENTO 

Os principais tipos de pregamento, segundo a forma que producen tanto a dirección e intensidade das forzas tectónicas na codia terrestre como a consistencia e disposición de estratos de distintos materiais (rochas brandas e duras, sedimentos brandos, etc.) 

  • Pregamento recto ou vertical, eixe ou liña de flexión de 90º coa horizontal. 
  • Pregamento inclinado, eixe ou liña de flexión entre a vertical e os 45º. 
  • Pregamento tumbado, eixe ou liña de flexión con maior inclinación de 45º. 
  • Pregamento deitado, eixe ou liña de flexión horizontal. 

A FORMACIÓN DE GALICIA – OROXENIA HERCÍNICA 

Fai 450 millóns de anos (período ordovícico). A súa característica principal foi a unión de todas as masas continentais nun único megacontinente chamado Panxea. 

Fai 350 millóns de anos (período carbonífero). Debido aos intensos esforzos compresivos orixínanse enormes pregamentos, como o de Mondoñedo ou o sinclinal da Serra do Courel (Quiroga).  

Hai 350 millóns de anos, os grandes continentes de Laurasia e Gondwana, antes separados por un océano, o océano Reico, unironse tras unha gran colisión. Deste choque xurdiu Galicia, que antes tiña dividido o seu territorio nos dous continentes. A colisión provocou que emerxesen os sedimentos do océano, que son os que formaron o pregamento da Serra do Courel (Quiroga), a primeira terra emerxida da Galicia actual. 

Fai 250 millóns de anos (período triásico). Os montes hercínicos continúan elevándose, mentres as partes máis altas van sendo erosionadas. 

Fai 65 millóns de anos (período terciario). Hai 65 millóns de anos, coincidindo coa desaparición dos dinosauros, comezou a elevación do terreo galego, máis polo interior que pola costa, o que deu lugar á formación das rías. 

A FORMACIÓN DAS RÍAS 

Durante a Era Terciaria prodúcense na costa galega unha serie de fracturas en dúas dirección: norte-sur e noroeste-sueste. Algunhas destas fracturas son a orixe das rías. Ao final desta era hai movementos de elevación de zonas emerxidas, e os ríos encálicanse, escavando vales. 

No Cuaternario, o clima máis morno fai que os glaciares se derretan. Aumenta así o nivel do mar, que invade ese vales fluviais formando as rías. 

O PERFIL XEOLÓXICO DO XEOPARQUE MONTAÑAS DO COUREL. 

O perfil mostra un “corete xeolóxico” coa disposición das rochas realizado fundamentalmente de norete a sur, a través do Xeoparque da UNESCO Montañas do Courel, seguindo a liña continua representada no mapa. O corte xeolóxico está dividido en dúas franxas separadas por unha liña grosa negra. A franxa inferior mostra a xeoloxía que podemos ver hoxe en dia baixo o perfil actual do terreo, mentres que a franxa superior mostra a estrutura xeolóxicia que xa desapareceu pola erosión. Esta parte erosionada puidor ser recontruida ao conservarese noutras áreas do Xeoparque (leste e oeste).

As dobras e fallas, observables a todas as escalas, formáronse durante a Oroxenia Varisca, que tivo lugar hai entre 360 e 290 millóns de anos. A súa formación comezou con procesos de compresión, acompañados de deformación, metamorfismo e plutonismo, que se estenden ao longo do tempo, pero que nos que poden diferenciarse diferentes episodios. O plutonismo maniféstase nunha pequena porción do Macizo da Rúa ao leste do Xeoparque (mapa xeolóxico), e en dous tipos diferentes de granitos na parte sur do perfil. 

A Oroxenia Varisca produciuse mediante tres fases tectónicas compresivas que afectaron á cortiza continental. Na primeira fase, formáronse as dobras deitadas de grande amplitude como o Anticlinal do Piornal e o Sinclinal do Courel. A segunda fase xerou grandes cabalgamentos (fallas inversas de baixo ángulo) no sur do corte xeolóxico, ao meesmo tempo que se depositou a Serie de San Clodio. A terceira fase creou novas dobras verticais na metade meridional do corte xeolóxico, coma o Sinclinal do Sil e Anticlinorio do Ollo de Sapo, que repregaron as dobras deitadas da primeira fase, como o Anticlinal de Vilachá. A falla inversa de San Clodio probablemente formouse ao final desta terceira fase. As tres fases desenvolveron estruturas a menos escala, como dobras menores e foliacións tectónicas (clivaxe, esquistosidade, pizarrosidade) penetrativas e paralelas aos planos axiais dos seus pregamentos. Estas foliacións márcanse coa letra S e o número da fase tectónica S1, S2 e S3. 

A Oroxenia Varisca en Galicia incluíu tamén dúas fases tectónicas extensionais acontecidas antes e despois da terceira fase compresiva. A derradeira fase extensional xerou a falla normal de Chao do Couso. No final da Oroxenia Varisca, na denominada fase tardía, desenvolvéronse fracturas tardi-variscas con orientación preferente noreste-sueste, como as fallas de Santa Eufemia e Eiriz. Posteriormente, durante a apertura do Océano Atlántico, que comezou no sur da Península Ibérica no Xurásico Superior, produciuse a intrusión de magma seguindo as fracturas tardi-variscas dando lugar aos abundantes diques ígneos de diabasas na parte central do Xeoparque. 

Do Cretácico Superior ao Mioceno, produciuse a Oroxenia Alpina e algunhas das fallas previas estiveronactivas de novo, polo que o desprazamento que mostran actualmente as fallas tardi-variscas non se corresponde só co movemento acontecido durante a Oroxenia Varisca. Durante a Oroxenia Alpina, as Montañas do Courel eleváronse e formáronse depresións tectónicas como a de Quiroga ou o Bierzo, recheas por sedimentos e rochas cenozoicas. Na fase póstuma á Oroxenia Alpina o relevo adquiriu a súa configuración actual formándose os sedimentos pliocenos e cuaternarios.